Το Μουσείο Ζιβανίας Βάσας Κοιλανίου
Το Μουσείο Ζιβανίας της Βάσας Κοιλανίου ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του Κοινοτικού Συμβουλίου Βάσας Κοιλανίου και τη βοήθεια της Ε.Ε. το 2010 – 2012, στην περιοχή «Πότσος» και στο χώρο του πρώην κοινοτικού γηπέδου της Βάσας. Η χρηματοδότηση του Μουσείου έγινε από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και την Κυπριακή Δημοκρατία μέσα στα πλαίσια του προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007 – 2013 και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, «Η Ευρώπη επενδύει στις Αγροτικές περιοχές».
Τα εγκαίνια του Μουσείου τέλεσε ο πρώην Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Νίκος Αναστασιάδης στις 10 Ιουλίου 2013, στην παρουσία του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσοστόμου Β΄, του τότε Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κυριάκου Κενεβέζου και άλλων εκκλησιαστικών, πολιτειακών και τοπικών επισήμων.
Ο λόγος που το μοναδικό στην Κύπρο Μουσείο Ζιβανίας έγινε στη Βάσα είναι ότι το χωριό ήταν ένα από τα σημαντικότερα αμπελοχώρια της Κύπρου, το οποίο στα παλαιότερα χρόνια ήταν όλο αμπέλια. Όλη αυτή η παράδοση της αμπελοκαλλιέργειας διαφυλάχθηκε ως κόρη οφθαλμού από τους κατοίκους και δείγματα από αυτή μεταφέρθηκαν στο νεοσύστατο Μουσείο με απώτερο σκοπό τη διατήρησή τους, αλλά και τη διάδοσή τους στους νέους που δεν είχαν τη δυνατότητα να γνωρίσουν αυτό τον τρόπο ζωής των παππούδων και των προγόνων τους.
Το Μουσείο χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος, όπου εκτίθενται τα γεωργικά εργαλεία και τα μέσα συγκομιδής, αποθήκευσης και εξαγωγής της ζιβανίας θα δούμε την πορεία ενός αμπελουργού.
Αρχικά θα δούμε τα μέσα φυτέματος του αμπελιού, τα μέσα κλαδέματος, τα μέσα καλλιέργειάς του, τον τρόπο συγκομιδής των σταφυλιών, τη μεταφορά τους στα σπίτια, το άλεσμα και τέλος την απόσταξη της ζιβανίας. Πέρα από τα γεωργικά εργαλεία θα δούμε στο μέρος αυτό και άλλα ενδιαφέροντα αντικείμενα από τον τρόπο ζωής των κατοίκων.
Χρήσιμα εργαλεία και άλλα αντικείμενα για την πορεία του φυτέματος του αμπελιού μέχρι την παραγωγή του κρασιού και των παράγωγών του
- Για την προετοιμασία του εδάφους για το φύτεμα του αμπελιού χρειάζονταν τον Κούσπο, το Ξινάρι, τα γαϊδούρια για μεταφορά των πετρών με τα πετροσάνιδα και το κτίσιμο των τοίχων με τη μέθοδο της ξερολιθιάς.
- Για το φύτεμα του νέου αμπελώνα χρειάζονταν λεπτές βέργες για τα σημάδια που θα έβαζαν το αμπέλι, η «σκάλα» για το άνοιγμα των λάκκων, δοχεία για μεταφορά νερού και το σπιλαστήρι.
- Για την καλλιέργεια του αμπελώνα χρειάζονταν δύο ζώα (γαϊδούρια ή βόδια) και το ξύλινο αλέτρι (Ησιόδειο άλετρο) που στο μπροστινό μέρος είχε μεταλλι-κό υνί το οποίο αυλάκωνε το έδαφος.
- Για τον τρυγητό του αμπελώνα χρειάζονταν καλάθια, κοφίνια με τα πούματα, γαϊδούρια για μεταφορά των σταφυλιών στο σπίτι ή στην Ζυγαριά (πιλάντζα) για πώληση. Το κόψιμο των σταφυλιών γινόταν με το χέρι ή με μαχαίρι. Τα κο-φίνια τα άδειαζαν στην αλεστική μηχανή, όπου τα άλεθαν μέσα στα πιθάρια.
- Για την απόσταξη της ζιβανίας χρειαζόταν το καζάνι (λέβητας) και η λεκάνη, η οποία ήταν ενωμένη με αυτό με ένα χάλκινο σωλήνα σε σχήμα τόξου. Η λεκάνη ήταν γεμάτη με κρύο νερό. Μέσα στη λεκάνη υπήρχε ένα κυλινδρικό δοχείο από χαλκό που κατέληγε σερπαντίνα.
- Το πιεστήρι είναι ένα στρογγυλό όργανο, όπου μέσα τοποθετούσαν στέμφυλα τα οποία πίεζαν περιστροφικά για να βγει ο όλος ο χυμός από τα σταφύλια.
- Τη λεκάνη (βούρνα) την χρησιμοποιούσαν για να πατούν τα σταφύλια και να βγάζουν με αυτό τον τρόπο το χυμό του σταφυλιού (μούστο).
- Την πιλάντζα (Ζυγαριά) την χρησιμοποιούσαν για το ζύγισμα των σταφυλιών που ήταν μέσα στα κοφίνια.
Στο δεύτερο δωμάτιο του μουσείου θα δούμε την παραδοσιακή οικία της Βάσας, με ό,τι αυτή περιλαμβάνει. Θα δούμε την κουζίνα του σπιτιού, το σαλόνι και την κρεβατοκάμαρα.
Επίσης θα δούμε το τζάκι, τις κατσαρόλες και τα άλλα αντικείμενα της κουζίνας, το στρωμένο τραπέζι με τα παλαιά πιάτα, τα κουτάλια και τα πηρούνια, την κούζα με το νερό, το κρασί και τη ζιβανία. Μάλιστα σε μια από αυτές τις μπουκάλες αναγράφεται η φράση «Πίνε κρασί να σσεις ζωή».
Το εκκλησιαστικό Μουσείο της Βάσας Κοιλανίου, δημιουργήθηκε για να στεγάσει και να διαφυλάξει τους πολύτιμους εκείνους θησαυρούς, του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, που διασώθηκαν από τον πανδαμάτορα χρόνο. Ο σεβασμός και η αγάπη του αιδ. Πρεσβυτέρου Νικολάου Παναγιώτου προς την εκκλησιαστική κληρονομιά του χωριού του, τον ώθησαν να φανερώσει από την αφάνεια και τη λήθη, τις ιερές εικόνες και τα σεπτά κειμήλια που κοσμούν το παρεκλήσιο του Τιμίου Προδρόμου και το Μουσείο.
Ο επισκέπτης που είναι συνάμα και προσκυνητής, έχει τη δυνατότητα να ανακαλύψει έργα πίστης, ευσέβειας, μα προπαντός αγιότητας αφού τον τόπο τούτο αγίασαν, με τους ασκητικούς αγώνες τους, μεγάλοι άγιοι της Εκκλησίας μας, όπως ο όσιος Βαρνάβας και ο άγιος Τίμων.
Στο μόνιμο εκθεσιακό χώρο, παρουσιάζονται ιερές εικόνες εξαιρετικής τέχνης, που χρονολογούνται από το τέλος του 14 ου έως και το 16 ο αιώνα. Η παλαιότερη είναι μία σκαφωτή εικόνα προσκυνηταρίου, με την Παναγία δεομένη (τέλος 14 ου αιώνα). Το πλάσιμο των σαρκωμάτων, οι αδρές χρυσοκοντυλιές και γενικότερα η ελευθερία και άνεση που επιδεικνύει ο ζωγράφος στην όλη εκτέλεση, θυμίζουν ανάλογες έντεχνες εικόνες του 14 ου αιώνα στην Κύπρο.
Η εικόνα της Παναγίας της Παναχράντου είναι έργο με Κωνσταντινουπολίτικες καταβολές. Στον ίδιο ζωγράφο αποδίδονται και οι εικόνες της Παναγίας Παντάνασσας και πιθανόν του Αγίου Βαρνάβα. Οι εικόνες αυτές μπορούν να χρονολογηθούν στο β΄ μισό του 15 ου αιώνα. Παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές με τις αισθητικές και τεχνοτροπικές αντιλήψεις που επικρατούν στην Κύπρο την εποχή αυτή. Στην ύστερη παλαιολόγεια τέχνη της Βασιλεύουσας, οι μορφές έχουν ύφος επιβλητικό και έντονη καλλιτεχνικότητα. Ίσως ο ζωγράφος να ήταν κάποιος από τους διασωθέντες μοναχούς ή λαϊκούς, που κατέφυγαν στην Κύπρο μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453.
Στο 16 ο αιώνα χρονολογείται η σκαφωτή εικόνα του Αγίου Γεωργίου, στον τύπο του Διασωρίτη (να περνά μέσα από λίμνη και βουνά).
Από τη Μεγάλη Δέηση σώθηκαν οι εικόνες της Παναγίας, του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου, των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και των Αρχαγέλλων Μιχαήλ και Γαβριήλ. Στον ίδιο ζωγράφο αποδίδεται και η εικόνα του Αγίου Τίμωνα. Ο άγιος παριστάνεται όρθιος, μετωπικός σε νεαρή ηλικία, αγένειος. Φορεί χιτώνα, ιμάτιο και ευλογεί. Οι εικόνες αυτές μπορούν να χρονολογηθούν στα μέσα του 16 ου αιώνα. Αισθητικά και τεχνοτροπικά στοιχεία, τις εντάσσουν στην Κρητική σχολή ζωγραφικής. Χαρακτηρίζονται από τη σοβαρότητα στις εκφράσεις, τα αδρά χαρακτηριστικά και έντονες χρωματικές διαβαθμίσεις. Σε άλλο ζωγράφο αποδίδονται οι φορητές εικόνες του Χριστού Σωτήρος, της Αγίας Μαρίνας, της Αγίας Κυριακής, του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου, το δεξιό φύλλο βημοθύρου με τον Άγιο Σπυρίδωνα και τα βημόθυρα με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και Αγίους (β΄ μισό 16 ου αι.). Κύριο χαρακτηριστικό στο ζωγράφο αυτό, είναι οι ωχρόλευκες γλυκερές εκφράσεις των προσώπων με τα καμαρωτά φρύδια, η λεπτότητα της πινελιάς και η αρμονία των χρωμάτων. Στο ζωγράφο Σολωμό θύτη (=ιερέα) ανήκουν οι εικόνες των Αγίων Ιωάννη Θεολόγου και Ιωάννη Προδρόμου. Υπογράφει με χρυσό στην εικόνα του Τιμίου Προδρόμου, ο οποίος παριστάνεται μετωπικά με ελαφριά κλίση του προσώπου προς τα δεξιά. Δυστυχώς, λόγω φθοράς δεν διακρίνεται η χρονολογία. Από άλλη γνωστή ενυπόγραφη και χρονολογημένη εικόνα του Σολωμού στο Μουσείο του Κύκκου, η δράση του, τοποθετείται χρονικά γύρω στο 1640. Η τέχνη του διακρίνεται από το σχετικά μαλακό πλάσιμο των σαρκωμάτων, τη «θεοσέβεια» στις εκφράσεις των προσώπων και τη σχεδιαστική «ζωηρότητα» (=κίνηση) των μορφών. Αρέσκεται επίσης στη δημιουργία ανάγλυφων φωτοστέφανων, που διακοσμεί συνήθως με φυτικούς βλαστούς, χαρακτηριστικό σχεδόν όλων των ζωγράφων του 17 ου αιώνα.
Στο λαϊκότροπο Αγιογράφο Παρθένο (1790 – 1836) αποδίδονται μια σειρά από εικόνες προσκυνηταρίου όπως: του Αγίου Δημητρίου (1832), της Αγίας Ειρήνης, του Αγίου Κόνωνος, του Αγίου Νεοφύτου, των Αγίων Ιωάννη Δαμασκηνού και Βαρβάρας, του Αγίου Αντωνίου, των Εισοδίων της Θεοτόκου και της Αναστάσεως του Χριστού. Στο πίσω μέρος της εικόνας του Αγίου Νεοφύτου υπάρχει μικρογράμματη επιγραφή του ζωγράφου, που αναφέρεται στη δωρεά: «δέησης Θεοδούλας κ(αί) των τέκνων Ιωάννου/συμβίου κ(αί) τέκνων».
Ο Ελλαδίτης Αργυρός Μενοίκου, κάτοικος αρχικά της Ασπρογιάς, νυμφεύθηκε στη Βάσα, τη Ροδία ή Σοφία. Μαζί του έφερε την εικόνα των Αγίων Πάντων (1833), έργο του ιεροδιάκονου Χριστοφόρου, που την αφιέρωσε στην εκκλησία του Οσίου Βαρνάβα.
Ο ίδιος ζωγράφος υπογράφει στο πίσω μέρος, την μοναδική εικόνα με την παράσταση του θαύματος του αγίου Μερκουρίου, που κατόπιν παρακλήσεως του Αγίου Βασιλείου, έσωσε την Καισάρεια από τον Ιουλιανό τον Παραβάτη. Είναι το θαύμα που οδήγησε στην κατασκευή της βασιλόπιττας με την τοποθέτηση του φλουριού. Σε μικρό εικονίδιο ένθετη απεικόνιση της Αγίας Αικατερίνας, που γιορτάζει την ίδια μέρα, την 25 η Νοεμβρίου, με τον Άγιο Μερκούριο. Στο 19 ον αιώνα χρονολογείται η δεύτερη γνωστή εικόνα του Οσίου Βαρνάβα. Το 1856 ο Αργυρός ως επίτροπος, παρήγγειλε στο ζωγράφο ιεροδιάκονο Χαρίτωνα από τη Μονή της Χρυσορρογιάτισσας διάφορες εικόνες: Γέννηση, Ευαγγελισμό και Κοίμηση της Θεοτόκου, Βάπτιση, Έγερση του Λαζάρου, Βαϊφόρο, Σταύρωση και Αγία Τριάδα. Στο κάτω δεξιό μέρος της εικόνας της Αγίας Τριάδας, εικονίζεται γονυπετής ο δωρητής, Αργυρός Μενοίκου σε προχωρημένη ηλικία. Φορεί βράκα και υποκάμισο. Το 1938/9 ο μακαρίτης Γιαννής του Κτωρή κάλυψε με μαύρη λαδομπογιά το πορτραίτο του Αργυρού, με τη δικαιολογία ότι ήταν τοκογλύφος και συμφεροντολόγος. Το 1860 ο Χαρίτωνας ζωγράφισε την εικόνα των Αγίων Συμεών, Ιησού του Ναυή και των Σαράντα Παρθένων που εορτάζουν την 1 η Σεπτεμβρίου (Αρχή της Ινδίκτου), το 1865 την εικόνα του Αγίου Ονουφρίου και το 1875 την εικόνα του Μυστικού Δείπνου. Ο Χαρίτωνας κατόπιν εντολής του Αργυρού, είχε επιζωγραφίσει τις εικόνες της Παναγίας Παντάνασσας (β΄ μισό 15 ου αι.) και του Αγίου Γεωργίου (16 ος αι.), εκτός από τα πρόσωπα των μορφών. Στον Αργυρό ανήκε και ένα χειρόγραφο βιβλίο (1821-1845) γνωστό ως «δευτέρι του Γεράρκυρου» με ιστορικές, ιατροσοφικές και άλλες σημειώσεις. Το χειρόγραφο αυτό ανήκε αρχικά στον Κωνσταντίνο Μενοίκου, στενό συγγενή του Αργυρού.
Στον Ελλαδίτη ζωγράφο Βασίλειο (19 ος αι.) που εργάστηκε στην Κύπρο, αποδίδεται η εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους. Ακόμη Κύπριοι προσκυνητές που επισκέπτονται τους Αγίους Τόπους, φέρνουν μαζί τους εικόνες, όπως αυτή του Αγίου Χαραλάμπους (τέλη 19 ου – αρχές 20 ου αι.) και κέρινα αυγά (1930) τα οποία αφιερώνουν στην εκκλησία του χωριού.
Από τα αξιόλογα αντικείμενα της συλλογής των εκκλησιαστικών αργυρών, ξεχωριστή θέση κατέχει μεσαιωνικό αργυρό κουτάλι, που χρησιμοποιόταν ως Λαβίδα Θείας Μεταλήψεως. Στο κοίλωμα του κουταλιού διακρίνεται σφραγίδα της Δυναστείας των Λουζινιανών. Έχει αυγοειδές σχήμα και παρουσιάζει όρθιο λιοντάρι, στεμμένο με κορώνα και αριστερά το γράμμα «Μ».
Η λαβίδα του κουταλιού είναι στριμμένη στο χέρι και στο κέντρο διακοσμείται με κεφαλή βασιλέως. Καταλήγει σε παράσταση των πουλιών τα οποία φιλούν το ένα το άλλο (φιλικουτούνια). Παρόμοιες λαβίδες είχαν δοθεί δώρο σε μονές και εκκλησίες της Κύπρου, κατά τους γάμους του Ιακώβου Β΄ Λουζινιάν με την Αικατερίνη Κορνάρο το 1472.
Στο 19 ο αιώνα χρονολογούνται, δύο αργυρά περίτεχνα θυμιατήρια και Άγιον Ποτήριο, του οποίου η βάση φέρει εγχάρακτο φυτικό διάκοσμο με έντονη την επίδραση της ισλαμικής τέχνης. Σπάνια ως προς τυπολογία είναι και η αργυρή «επτάφωτη λυχνία» κατασκευασμένη το 1908 από τον Σ.Α. Χρυσοχόο, που χρησιμοποιόταν στις ακολουθίες της Αρτοκλασίας και του Ευχελαίου. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι αργυρές ιερατικές πόρπες «ζυγήν πούκλες», του 18 ου -19 ου αιώνα, διακοσμημένες με μυθικούς δράκοντες και δύο με εγχάρακτη σε σεντέφι παράσταση των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης να κρατούν τον Τίμιο Σταυρό.
Στον 19 ο αιώνα χρονολογούνται οι λειψανοθήκες του Αγίου Παντελεήμονα, του Αγίου Φιλίππου και της τιμίας κάρας του Οσίου Βαρνάβα (1895). Από τα πιο ενδιαφέροντα εκθέματα είναι μία μικρή καμπάνα που ανήκε στο στόλο του Μ.Ναπολέοντα. Σύμφωνα με την παράδοση, πειρατές κούρσεψαν το στόλο στο Λυβικό πέλαγος. Οι πειρατές πούλησαν στον επίσκοπο Πάφου έναν «πέφτζιν» (=χαλί) και την καμπάνα, την οποία ο ιερομόναχος Γεδεών, πρωτοσύγγελος στην Χρυσορρογιάτισσα, δώρησε στην εκκλησία της Βάσας Κοιλανίου.
Από τη Βυζαντινή περίοδο δεν μας σώθηκε κανένα χειρόγραφο. Παλαιότερα υπήρχε περγαμηνό ευαγγέλιο, που σύμφωνα με την παράδοση ανήκε στον όσιο Βαρνάβα. Στο χωριό όμως σε ιδιωτική συλλογή, φυλάσσονται δύο φύλλα περγαμηνού ευαγγελίου του 14 ου αιώνα, που βρέθηκαν στα κατάλοιπα του μακαρίτη Χαμπή του κινητού. Έχουν χαθεί και οι δύο μεταβυζαντινές χειρόγραφες ακολουθίες του Οσίου Βαρνάβα, με χρονολογίες 1639 και 1818.
Τα πρώτα τυπωμένα βιβλία εμφανίζονται στο τέλος του 15 ου αιώνα και προέρχονται από τα τυπογραφικά εργαστήρια της Βενετίας. Εισάγονται και χρησιμοποιούνται παράλληλα με τα χειρόγραφα, τα οποία τελικά παραγκωνίζουν. Η πλούσια συλλογή εκκλησιαστικών εντύπων αποτελείται από παλαίτυπα με «Βυζαντινή» δερματόδετη στάχωση, που χρονολογούνται από το 16 ο – 19 ο αιώνα. Από αυτά ξεχωρίζουν το Μηνιαίο Δεκεμβρίου του 1551, το Ευαγγέλιο του 1754, το Μηνιαίο Ιουλίου του 1777 και η ακολουθία του Αγίου Θεράποντος του 1801.
Σε κάποια παλαίτυπα υπάρχουν χειρόγραφες ενθυμήσεις (αρκετές είναι χρονολογημένες), που αναφέρονται σε δωρεές ή αγοραπωλησίες. Οι ενθυμήσεις αυτές, μας παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για την κοινωνική, οικονομική και θρησκευτική κατάσταση των ανθρώπων της εποχής εκείνης (18 ος -20 ος αι.).
Τα χειρόγραφα αγοραπωλητήρια έγγραφα του 1896, το χειρόγραφο «Βιβλίον Οφειλετών προς το ταμείον της εκκλησίας Όσιος Βαρνάβας», καθώς και μία σειρά αποδείξεων πληρωμών φόρων, αποτελούν σημαντικές μαρτυρίες για τη χαμένη εκκλησία του Οσίου Βαρνάβα.
Σε προθήκες που βρίσκονται μέσα στον εκθεσιακό χώρο του Μουσείου και στο παρεκκλήσιο του Τιμίου Προδρόμου, παρουσιάζονται χρυσοκεντήματα, όπως ο μεγάλος ρωσσικός επιτάφιος (19 ος αι.) ιερατικές ζώνες κεντημένες με σύρμα και χάνδρες (18 ος – 19 ος αι.), ποτηροκαλύμματα (19 ος αι). και άμφια παλαιών επώνυμων ιερέων της Βάσας, όπως του ιερομόναχου Παπαξενοφώντος (1890-1964), του παπά Ιωάννη Κωνσταντινίδη (1899-1966) και του παπά Νεάρχου Γιαλλουρίδη (1914-1993).
Στην περίοδο της Αγγλοκρατίας (1978-1960) χρονολογείται μια σημαντική συλλογή νεότερων εγγράφων, επιστολών και εγκυκλίων που μας παρέχουν σημαντικές πληροφορίες, για την ιστορία και την κατάσταση όχι μόνο του Κυπριακού Ελληνισμού, αλλά και των περιπετειών του έθνους γενικότερα. Κυρίως όμως μέσα από τα ντοκουμέντα αυτά, φαίνεται το συνεχές ενδιαφέρον της τοπικής Εκκλησίας να ορθοτομήσει τον «Λόγον της Αληθείας», και να στηρίζει το χειμαζόμενο υπό ξένη δουλεία ποίμνιό της.
ΠαπαΝικόλας Τηλ.: 99 131673
page 1 of 2
Εδώ εκτίθενται αγροτικά εργαλεία, καθώς και εργαλεία της καθημερινής ζωής που χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι του χωριού. Το μουσείο ανήκει σε ιδιώτη. Για πληροφορίες επικοινωνήστε στο 97677262.
Μουσείο ΠΟΕΔ – Ιστορία της Δημοτικής Εκπαίδευσης στην Κύπρο – το σχολείο στη Βάσα Θυμάται
Μέσα από συστηματικές προσπάθειες η Παγκύπρια Οργάνωση Ελλήνων Δασκάλων (ΠΟΕΔ) πραγματώνει φέτος ένα όραμα Παιδείας και ιστορίας δημιουργώντας στον τόπο μας το πρώτο Μουσείο ιστορίας της Δημοτικής Εκπαίδευσης.
Σε συνεργασία με την κοινότητα Βάσας Κοιλανίου και αξιοποιώντας το νεοκλασσικό κτίριο του Σχολείου της Βάσας ύστερα από σειρά επίπονων προσπαθειών και ακολουθώντας όλη την επιστημονική δεοντολογία το Μουσείο έχει πάρει την τελική του μορφή και την λειτουργική του συγκρότηση.
Εμπλέκοντας σημαντικό αριθμό επιστημόνων και ερευνητών και ακολουθώντας μια αυστηρή διαλεκτική στην συλλογή υλικού έχει επιτευχθεί μια εντελώς καινότομη και πρωτοποριακή σύσταση και σύνθεση του Μουσείου.
Καταγράφοντας πραγματικά μια μεταμοντέρνα αντίληψη στην απεικόνιση της ιστορίας, το Μουσείο της Βάσας αποτελεί μια πολύμορφη και πολυδιάστατη προσέγγιση στην επαφή του Θεατή – επισκέπτη με τα εκθέματα και την ιστορική γραμμή.
Με την προοπτική των σύγχρονων τεχνολογιών επικοινωνίας και πληροφόρησης, με τα ηλεκτρονικά πεδία και την διαδραστική εμπλοκή, το Μουσείο αναβιώνει ένα οδοιπορικό γνώσης και θέασης της ιστορίας σε βάθος πολλών δεκαετιών. Από την ταπεινή διδασκαλία της αλφαβήτας μέσα στην εκκλησία, το μουσείο της Βάσας ταξιδεύει το μυαλό σ΄όλες τις μεγάλες περιπέτειες του τόπου όπως αντικατοπτρίζονται και αντιφέγγουν στις τάξεις των σχολείων εκείνων των περασμένων εποχών.
Έχοντας καίριο εκπαιδευτικό χαρακτήρα το Μουσείο αποσκοπεί να είναι μάθημα ιστορίας και αισθητοποίησης της εκπαιδευτικής μας παράδοσης. Το παιδί αλλά και ο ενήλικας επισκέπτης θα είναι ο ενεχόμενος αναγνώστης της ιστορίας ο οποίος με τα χρώματα άλλων εποχών και με την μαγεία πλήθους εικόνων θα βιώνει το μεγάλο μυστήριο της παιδείας.
Το Μουσείο της Βάσας αποπειράται, με τρόπους σύγχρονους, την συνοχή και την συνέχεια της ιστορίας των σχολείων μας. Με την αισθητική αντίληψη της Παιδείας και του κόσμου καταγράφει με τρόπους ελκυστικούς όλη την πορεία μαθητών και δασκάλων στους σκονισμένους δρόμους του παρελθόντος.
Τα εγκαίνια έγιναν στις 25 Σεπτεμβρίου 2010 μέσα σε ρυθμούς χαράς για την ΠΟΕΔ και την κοινότητα Βάσας.
———-
H ΠOEΔ μέσα στα πλαίσια του έργου της για την ανάδειξη της σημαντικής ιστορίας της Δημοτικής Εκπαίδευσης στην Kύπρο παρουσίασε το Σάββατο 25 Σεπτεμβρίου 2010 το Mουσείο στη Bάσα Kοιλανίου με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Tο σχολείο στη Bάσα θυμάται». Tο Mουσείο στεγάζεται στο παλιό Aρρεναγωγείο της Bάσας, και καλύπτει μέσα από την ιστορία του ίδιου του σχολείου, τόσο την ιστορία της κοινότητας και του χωριού, όσο και αυτή της Δημοτικής Εκπαίδευσης στην κυπριακή ύπαιθρο στα χρόνια της Tουρκοκρατίας και Aγγλοκρατίας. Iδιαίτερη σημασία δίνεται στην ιστορία της ΠOEΔ της οποίας η ίδρυση ανέρχεται στο 1911. Το όλο εγχείρημα έγινε σε στενή συνεργασία με την Κοινότητα Βάσας Κοιλανίου.
Η Oμάδα Eργασίας που ασχολήθηκε με τη δημιουργία του Mουσείο πιστεύει ότι το μουσείο, για να επιτύχει στο σκοπό του και για να μπορεί να εντάσσεται στα σύγχρονα εκπαιδευτικά μουσεία που προσφέρουν στην κοινωνία, πρέπει να συνδυάζει τη σύγχρονη τεχνολογία της εικόνας με την ιστορική αλήθεια και την παράδοση.
Tο Mουσείο είχε ένα τριπλό στόχο: Nα ικανοποιήσει και συνάμα να ευχαριστήσει τον κάτοικο της κοινότητας που συνέβαλε τα μέγιστα στη δημιουργία του Mουσείου, τον νεαρό μαθητή και τον δάσκαλο/ερευνητή που θα το ανακαλύψει, αλλά και τον απλό επισκέπτη που ενδιαφέρεται για τα πεπραγμένα της παιδείας στην Kύπρο κατά τη διάρκεια της Tουρκοκρατίας και της Aγγλοκρατίας.
H έκθεση έχει σκηνογραφηθεί με ιδιαίτερη επιμέλεια και είναι ιδιαίτερα διαδραστική για να προκαλέσει το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή της νέας γενιάς που θα το επισκέπτεται. Tο παιδί, αφού επισκεφθεί τις διαφορετικές ενότητες του Mουσείου θα καλείται να συμπράξει στην εμπειρία με παιγνίδια που εξελίσσονται στην τάξη του αλληλοδιδακτικού σχολείου, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ιστορία της εκπαίδευσης. Παράλληλα μέσα από οθόνες αφής θα ανακαλύπτεται, αφενός η σημαντική εκπαιδευτική ιστορία της Bάσας Kοιλανίου, και αφετέρου η περιπέτεια της δημοτικής παιδείας της υπαίθρου στα χρόνια της Tουρκοκρατίας και Aγγλοκρατίας.
Iδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις Bασσές Πελοποννήσου, από όπου έλκει την καταγωγή και το όνομά της και η Bάσα Kοιλανίου, και βέβαια στον ναό του Eπικουρίου Aπόλλωνα.
Πυλώνες της έκθεσης αποτελούν πέντε προσωπικότητες της παιδείας που έχουν άμεση σχέση με το χωριό της Bάσας. Aυτοί είναι ο Άρχων Πρωτοψάλτης της Eκκλησίας της Kύπρου και δημοσιογράφος Στυλιανός Xουρμούζιος, ο εθνικός δάσκαλος Xαράλαμπος Παπαδόπουλλος, η Eλένη Zαχαριάδου και ο Aνδρέας Νικολαΐδης, και οι δύο δάσκαλοι στη Bάσα για 40 χρόνια, και τέλος ο λυρικός ποιητής της Kύπρου Δημήτρης Λιπέρτης που περνούσε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του στις ομορφιές της Bάσας.
H ΠOEΔ έχει ζητήσει την ενεργό συμμετοχή του Yπουργείου Παιδείας για να στελεχώσει το Mουσείο που θα διοργανώνει τις επισκέψεις και τα εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ το Tμήμα Aρχαιοτήτων έχει παραχωρήσει στην κοινότητα και στο Mουσείο αρχαιολογικά αντικείμενα που έχουν βρεθεί στο χώρο.
Για να συνταχτεί το μουσειολογικό πρόγραμμα έγινε τριετής έρευνα σε αρχεία και πήγες (Kρατικό Αρχείο, Aρχείο Iεράς Aρχιεπισκοπής Kύπρου), στον τύπο της εποχής, σε χειρόγραφα αρχεία της Bάσας, αλλά και σε ζωντανές εξιστορήσεις παλαιών δασκάλων και κατοίκων του χωριού. Tο αποτέλεσμα είναι μια πληθώρα πληροφοριών που υφαίνουν έναν εκπληκτικό ιστό για τη ζωή και την παιδεία των χωριών της Kύπρου τον 19ο και 20ο αιώνα.
Tην έκθεση θα εγκαινίασε το απόγευμα του Σάββατου 25 Σεπτεμβρίου ο Yπουργός Παιδείας κ. Aνδρέας Δημητρίου. Ακολούθησε καλλιτεχνικό πρόγραμμα με τον Kύπριο Μιχάλη Βιόλαρη που επιμελήθηκε ο Άδμητος Πιτσιλλίδης, ενώ την Kυριακή 26 του μηνός έγινε στον Iερό Nαό της Παναγίας του Eυαγγελισμού στη Bάσα μνημόσυνο για όλους τους δασκάλους του νησιού και ακολούθησε παραδοσιακό πρόγευμα στην πλατεία του χωριού.
———
Tο Mουσείο «To Σχολείο στη Bάσα θυμάται» φιλοξενείται στο χώρο του Παλιού Aρρεναγωγείου, που είχε καεί και ξανακτίστηκε πρόσφατα.
Mια μεγάλη Oμάδα Eργασίας δούλεψε σιωπηρά εδώ και τρία χρόνια και κατάφερε μετά από πολλές ανταλλαγές απόψεων με την ΠOEΔ να φέρει σε πέρας το στήσιμο του Mουσείου.
H έρευνα, η συγγραφή και η μουσειολογική πρόταση ανήκουν στην αρχαιολόγο Άννα Mαραγκού.
H σκηνογραφία και η κατασκευή του Mουσείου ανήκει στον αρχιτέκτονα Γιώργο Παπαδόπουλο.
H φωτογραφία και η επεξεργασία της ανήκει στον Aνδρέα Κούτα
H ηλεκτρονική απόδοση της έρευνας ανήκει στον Aλέξανδρο Δημήτριαδη και στην εταιρεία Hypermedia
H γραφική και καλλιτεχνική επιμέλεια ανήκει στην Άννα Mαρία Kιρακοσιάν
Tα γυρίσματα και οι προβολές που προβάλλονται ανήκουν στον Μιχάλη Γεωργιάδη και την εταιρεία Mediabox.
Δουλέψαμε εντατικά και αποφασίσαμε ότι το Mουσείο αυτό έχει τριών ειδών αποδέκτες: τους κατοίκους της Bάσας που τόσο πλουσιοπάροχα μας πρόσφεραν ότι πιο πολύτιμο είχαν, τις μνήμες τους, τους μαθητές της Kύπρου, και τους επισκέπτες που ενδιαφέρονται για τον πολιτισμό του τόπου.
Aποφασίστηκε από όλους ότι το Mουσείο έπρεπε πρώτα και πάνω από όλα να είναι διαδραστικό. Kαταφύγαμε λοιπόν στις οθόνες αφής και καταγράψαμε όλη την έρευνα.
Παράλληλα θέλαμε να το εκτιμήσουν οι Bασιώτες, να δουν αυτά που μας εμπιστεύτηκαν και να τα καμαρώσουν.
Kαι τέλος αποφασίσαμε να ξαναζωντανέψουμε μια τάξη ενός αλληλοδιδακτικού σχολείου, έτσι όπως ήταν στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Δηλαδή μια τάξη με θρανία με «Τηλέγραφο» και «Aμμοδόχη», «ημικύκλια και πρωτόσχολους», πινακίδες και άλλα πολλά που συνθέτουν το κλίμα της ιδιαίτερης αυτής μεθόδου που προέρχεται από την Aγγλία αλλά αγκαλιάστηκε και στην Eλλάδα και την Kύπρο.
Το Mουσείο αποτελείται από τις πιο κάτω ενότητες:
H Iστορία της Bάσας – το Δάσος που γίνεται Aμπέλι- καλύπτει την Iστορία της Bάσας, από αρχαιότατων χρόνων. H Bάσα έλκει την ονομασία της από τη λέξη βάσα ή βήσα που σημαίνει δασώδης κοιλάδα. Aνατρέξαμε στις Bασσές Πελοποννήσου, ανταλλάξαμε απόψεις και η Eφορεία Aρχαιοτήτων μας έστειλε ένα ντοκιμαντέρ που αναφέρεται στον περίφημο Nαό του Eπικουρίου Aπόλλωνα.
Λέγεται ότι στο χώρο που είναι κτισμένο σήμερα το Aρρεναγωγείο, δηλαδή το Mουσείο, παλιά υπήρξε ναός και μάλιστα αφιερωμένος στον Aπόλλωνα. Για την αρχαία Bάσα το Tμήμα Aρχαιοτήτων μας έδωσε 10 αγγεία που προέρχονται από τις ανασκαφές στο χωριό και το οποίο βέβαια ευχαριστούμε. Aκολουθεί το Bυζάντιο και η παρουσία του Oσίου Bαρνάβα, στη μνήμη του οποίου κτίστηκε η πρώτη εκκλησία της Bάσας, ο προστάτης Άγιος της κοινότητας.
Στη Φραγκοκρατία και την Eνετοκρατία η Bάσα ήταν μεγάλο φέουδο λόγω της ευφορίας της γης της, ο Λεόντιος Mαχαιράς μας παραπέμπει σε ιστορίες για τον τόπο. Eκεί ακριβώς σε εκείνη τη στιγμή της ιστορίας της το δάσος γίνεται αμπελώνας και το κρασί και η καλλιέργεια του γίνονται η κύρια απασχόληση των Bασιωτών.
Aκολουθούν οι περίοδοι της Tουρκοκρατίας και της Aγγλοκρατίας, με αναφορές στις προσωπικότητες, στο σχολείο, στην εκκλησία, με χειρόγραφα που εκτίθενται στο χώρο, με ξεθωριασμένες φωτογραφίες που παραπέμπουν σε άλλες, δύσκολες εποχές του νησιού.
Όμως η Bάσα πρωτοστάτησε στην παιδεία, ο επισκέπτης φεύγοντας από την Iστορία της Bάσας έρχεται αντιμέτωπος με τις 5 μεγάλες προσωπικότητες της παιδείας και του πολιτισμού που έχουν σχέση με τη Bάσα: Aυτοί είναι:
- O Στυλιανός Xουρμούζιος
- O Xαράλαμπος Παπάδοπουλλος
- H Ελένη Zαχαριάδου
- O Aνδρέας Νικολαΐδης
- O Δημήτρης Λιπέρτης.
Για τον καθένα από αυτούς υπάρχει ιδιαίτερη αναφορά, καθώς και χειρόγραφα, βιβλία ή προσωπικό κειμήλια που παραχωρήθηκαν ευγενώς από τους απογόνους των πέντε.
H δεύτερη ενότητα καλύπτει την ιστορία της Παιδείας στα χρόνια της Tουρκοκρατίας με ένα πλουσιότατο υλικό που προέρχεται από το αρχείο της Iεράς Aρχιεπισκοπής, με αναφορές στα διάφορα είδη σχολείων, τα παπαδίστικα, τα κοινά και τα αλληλοδιδακτικά.
Ψάξαμε και βρήκαμε τα πρώτα βιβλία, τα «μαθήματαρια», το όλο να εκτίθεται σε μια αίθουσα που παραπέμπει σε εκκλησία μια και που η παιδεία στα χρόνια αυτά ανήκε αποκλειστικά στη δικαιοδοσία της εκκλησίας. Oθόνες αφής θα παραπέμπουν στα σημαντικά χειρόγραφα που βρήκαμε και που κατατάξαμε σε θεματικές ενότητες.
H τρίτη ενότητα καλύπτει την ιστορία της Παιδείας στα χρόνια της Aγγλοκρατίας. Eδώ αλλάζει το κλίμα και από τον ημι-φωτισμένο χώρο της εκκλησίας, περνάμε στο Γραφείο Παιδείας, στις προσπάθειες των Άγγλων να αποσπάσουν την Παιδεία από την Eλληνική της ρίζα και να την αλλοιώσουν.
Kαι εδώ οθόνες αφής θα οδηγούν τον επισκέπτη στην περιπέτεια της Eλληνικής παιδείας στα χρόνια της Aγγλοκρατίας, ενώ άλλη οθόνη θα προβάλλει εικόνες από τα σημαντικά δημοτικά σχολεία της υπαίθρου της Kύπρου.
H τέταρτη ενότητα αναπαριστάνει και ξαναζωντανεύει την τάξη ενός αλληλοδιδακτικού σχολείου όπως αυτά λειτουργούσαν στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Eδώ θα εξελίσσεται ένα ηλεκτρονικό παιγνίδι με ερωτήσεις των οποίων οι απαντήσεις θα βρίσκονται διάσπαρτες στις άλλες αίθουσες του Mουσείου.
Πηγή: Από το προσωπικό αρχείο της κα. Άννας Μαραγκού
Επαρχία: Λεμεσός
Ταχυδρομική Διεύθυνση: Βάσα Κοιλανίου T.K.4771 Λεμεσός
Διαπίστευση: Κοινοτικό Συμβούλιο Βάσας Κοιλανίου
Περίοδος Λειτουργίας: Όλο τον χρόνο
Ωράριο Λειτουργίας: Δευτέρα – Σάββατο 08:00 – 13:00, Κυριακή 10:00 – 15:00. Καθώς επίσης και μετά από τηλεφωνική συνεννόηση.
Διευκολύνσεις: Δεν υπάρχει χώρος στάθμευσης. Υπάρχουν χώροι υγιεινής και για άτομα σε τροχοκάθισμα. Το μουσείο είναι μερικώς προσβάσιμο για άτομα σε τροχοκάθισμα. Οι συναλλαγές μόνο με μετρητά. Γίνεται ξενάγηση στους επισκέπτες δωρεάν. Υπάρχουν ενημερωτικά φυλλάδια για το μουσείο όπου οι επισκέπτες μπορούν να τα πάρουν δωρεάν (ελληνικά, αγγλικά και ρωσικά).
Τηλέφωνο Επικοινωνίας / Τηλεομοιότυπο: 00357-25942124, 00357-25942634, 00357-99627245 και 00357-97677262/ 00357-25942124
Ιστοσελίδα / www.vasakilaniou.org
Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο: / [email protected]
Τιμή Εισιτηρίου: 1 ευρώ το άτομο. Για οργανωμένες επισκέψεις ομάδας τουριστών από 5 άτομα και άνω η είσοδος είναι ελεύθερη αφού πρώτα περάσουν από το μουσείο ζιβανίας.
Προμήθεια Εισιτηρίου: Από την είσοδο του μουσείου.
Πηγή: http://www.cyprushighlights.com
page 1 of 2
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ
